Ruiny pałacu Opalińskich

Bodajże na dniach minie rok, kiedy to szwendałem się po Szwajcarii Żerkowskiej. Jednodniowa objazdówka całkiem malowniczymi drogami po dziewiczym dla mnie terenie; kilka z góry zaplanowanych punktów i kilka przypadkowo wyhaczonych lokacji - wszystko to, co lubię. 

Mniej lub bardziej zaniedbane pałace, jakaś zapomniana nekropolia, rozsiane po wsiach kościoły, Miłosław, Nowe Miasto nad Wartą (co tam jeszcze było po drodze?), Mieszków, Radlin... ceglane ruiny wyrastają nagle niemal na poboczu i w ciekawy sposób integrują się z sąsiadującym cmentarzem.

Radliński pałac, zwany również zamkiem (skojarzenie ze średniowiecznymi ruinami przychodzi samo), został wzniesiony pod koniec XVI wieku z inicjatywy Andrzeja Opalińskiego, marszałka koronnego i ówczesnego starosty wielkopolskiego, dziedzica dóbr radlińskich. Przez niemal stulecie pozostawał w rękach Opalińskich, by w 1692 roku przejść w posiadanie Sapiehów z Koźmina - z tym okresem wiąże się ciekawa legenda, ale o tym później.

Przez pewien czas pałac w Radlinie cieszył się opinią najokazalszego i pierwszego w Wielkopolsce zespołu pałacowo-ogrodowego. Około roku 1730 Sapiehowie przystąpili do przebudowy rezydencji, jednak problemy finansowe nie pozwoliły ukończyć prac i w 1778 roku majątek zostaje zastawiony za długi rodzinie Radolińskich z Jarocina. Zaniedbany stopniowo popadał w ruinę, a ostateczny kres jego świetności nastąpił w połowie XIX wieku wraz z decyzją Władysława Radolińskiego o rozbiórce. Warto wspomnieć, iż dewastacja pałacu i jego unicestwienie okryło hańbą cały ród, którego dziedzice z czasem zniemczyli się do tego stopnia, że przekształcili pisownię nazwiska na "von Radolin".

Wracając do wspomnianej legendy, wiąże się ona z jednym z Sapiehów. Paskudny z natury typ lubował się w wyzyskiwaniu i gnębieniu poddanych. Często narzucał na siebie żebracze szmaty, w owym przebraniu podsłuchiwał i podpytywał miejscowych. Pechowcy, którzy nieprzychylnie wypowiadali się o dziedzicu, zostawali wrzuceni do najeżonej hakami studni... i jak to zazwyczaj bywa, krzyki konających daje się słyszeć po dziś dzień. Spędziłem długie minuty krążąc pośród ruin, obszedłem cmentarz i ruszyłem dalej. 

 

 

Bliższa i dalsza okolica spodobała mi się do tego stopnia, że wracałem tam w ciągu ostatniego roku jeszcze dwa razy. Górki, pagórki, wzniesienia, wioski i miasteczka, w których życie płynie swoim rytmem i od czasu do czasu trafi się małe urozmaicenie w postaci kogoś takiego, jak ja.

 

Ostatni postój przed powrotem zarządziłem w Lgowie. Siedemnastowieczny kościółek z okalającym go niewielkim cmentarzem doczekał się w XIX wieku murowanej kaplicy grobowej ufundowanej przez Hieronima Gorzeńskiego. Pierwszowojenna mogiła nieśmiało wspomina poległych z tamtych lat, a po stojącym to niegdyś dworze Gorzeńskich pozostał jedynie park i relikt bramy.

Czytaj więcej »

O świcie

Niczym za dawnych lat, na długo przed świtem spakowałem klamoty i pożegnałem się z domem. Samochód porzuciłem na skraju leśnego duktu i omijając ścieżki ruszyłem w znanym sobie kierunku. Niby błądząc, tak naprawdę zostawiałem za sobą kolejne fragmenty lasu, które mógłbym bez problemu odtworzyć z pamięci. 

Są miejsca, do których nie potrzeba wytyczonych szlaków; wystarczy znajomy pień drzewa, omszały kamień i nogi same wiedzą gdzie nieść. Wszystko dzieje się automatycznie, bez zastanowienia i choćbym nie wiem jak chciał się zgubić, to mimowolnie brnę prosto do celu.

Po przeciwnej stronie lasu pierwsze promienie słońca nieśmiało oświetlały resztki postolęderskiej wsi. Lekki mrozek niósł z oddali szczekanie psów i to, co lubię najbardziej - gwiżdżący klangor niedostrzegalnych żurawi. Trzy, może cztery sztuki witające nowy dzień.

Coraz mocniej ulegające presji czasu gospodarstwa, powoli wrastają w przyrodę i niechybnie podzielą los tutejszego cmentarza. Po nim pozostał jedynie murszejący krzyż i nikłe zarysy kilku mogił wokoło.

Czytaj więcej »

Bitwa pod Cieplinami

Bardziej okrężnej drogi do domu chyba nie dało się wybrać, ale nie byłbym sobą, gdybym nie próbował choć uszczknąć kolejnego skrawka historii. Mniej lub bardziej krętymi asfaltami, górkami i pagórkami izbickich okolic wgryzałem się coraz to głębiej w tamtejsze wsie.

Niebo z każdym kilometrem nabierało mocniejszego koloru i co rusz groziło głuchymi pomrukami odległej jeszcze burzy. Jak nic idzie od Włocławka. Może mnie ominie, a może złapie gdzieś po drodze, zobaczymy. 

Na świeżo sprasowanych belach słomy przysiadł myszołów i choć bacznie obserwował parę boćków uwijających się nieopodal, zdawać się mogło że jeszcze czujniej łypał pytająco w moją stronę. Burza coraz mocniej zwiastowała swoje przybycie, a ja... ja byłem już o krok od celu.

Wkomponowany w te niemal bezludne tereny pomnik przypomina powstańcze dzieje i losy tu poległych, ofiar carskiego odwetu. Po zajęciu magazynu, budynku przedeckiego magistratu i zniszczeniu znajdującego się w nim portretu cara, w ślad za powstańcami ruszył oddział majora Nelidowa i tak dziesiątego lutego 1863 roku "powstańcy (...) atakowani zostali przez 250 piechoty i 100 kozaków idących od Włocławka. Starcie było zacięte, powstańcy po pierwszej zamianie wystrzałów w odległości 120 kroków zaatakowali natychmiast Moskali ręczną bronią, lecz niespodziewanie rażenie z prawej strony od zaczajonego oddziału Moskali i atakowani z lewej strony od kozaków, chwilowo cofnęli się, ale zebrawszy się wkrótce, powtórnie uderzyli i Moskali z pola bitwy spędzili (...) stracili 18 zabitych i 8 rannych. Moskali zabitych i rannych przeszło 40." 

Przypuszczalnie rannych było jednak nieco więcej, a ci którym udało się po bitwie czmychnąć stali się celem polowań okolicznych chłopów. Nazajutrz zebranych z pola poległych złożono w bezimiennej mogile, w miejscu której stoi wspomniany obelisk. Mimo poważnych strat po polskiej stronie, bitwa pod Cieplinami po dziś dzień nie została rozstrzygnięta. 

Źródło

Czytaj więcej »